‘Dagelijkse rituelen’: hoe creatieve mensen werken

daily-rituals-e1396381745336Wat maakt creatieve mensen anders? Hebben ze bijzondere gewoonten en zit daar een lijn in? Met die vragen startte Mason Currey zijn eigen ritueel. Elke dag sprokkelde hij voor zijn werk begon de gewoonten van beroemde kunstenaars bij elkaar en maakte daar een blog over. Elke kunstenaar bleek zo zijn eigen bizarre of minder bizarre rituelen te hebben, maar toch vond hij ook een aantal gemeenschappelijke kenmerken.

Werken vanuit je intuïtie levert soms meer op dan denkwerk

Veel kunstenaars werken sterk intuïtief en vanuit een buikgevoel. Zo geeft David Lynch aan dat creativiteit begint met een idee dat hem overvalt. Zo’n idee is dan een fragment van een nog ongekend geheel. Wanneer hij met dat idee aan de slag gaat komen er steeds andere ideeën opduiken tot deze samenkomen en hij ineens een script, stoel of schilderij heeft. Vladimir Nabokov beweerde dan weer dat hij zijn roman eerst visualiseerde vooraleer hij begon te schrijven. Op basis daarvan maakte hij losse fiches van passages en personages die hij elke keer aanvulde en herschikte tot het helemaal goed zat. De blog van Mason Currey biedt ook tips voor wie vast zit of niet helemaal zeker is dat zijn creatie goed zit. Zo kan het helpen om je werk luidop te lezen aan jezelf of anderen, zonder feedback te vragen. Dan merk je bijna automatisch waar het nog wringt en hoe het nog beter kan. Veel schrijvers en scenario-schrijvers zoals  Quentin Tarantino hanteren dit principe. En Herman Brusselmans gaf in een interview ooit aan dat ook hij wel eens piekert over een woord of een zin, maar dat het de kunst is om ondertussen gewoon verder te doen. Zo merkt hij dat tijdens het schrijven dan vanzelf de oplossing komt voor die eerdere zin. Het is dus vooral een kwestie van aan de slag gaan en gebruik te maken van intuïtieve ingevingen.

Elke dag een klein beetje werken aan een creatie loont

Veel creatieve personen blijken niet uitzonderlijk veel te werken. Ze stimuleren zichzelf wel om elke dag een aantal uren voor te behouden voor hun creatief werk. Die momenten proberen ze zo gefocust mogelijk door te brengen en laten ze zich door niets of niemand afleiden. De meest productieve personen zijn dan ook lang niet altijd degenen die het meest uren kloppen. Zo heeft George Simenon meer dan 400 boeken gepubliceerd terwijl hij slechts een paar uur per dag schreef. De enige uitzondering zijn grote denkers als Kant, Voltaire, … Die klopten meestal wel lange uren.

Ga wandelen

Onderzoek heeft al aangetoond dat wandelen zorgt voor een verhoogde creatieve productiviteit. Toch was de auteur verbaasd dat zoveel kunstenaars dagelijks vaak enkele uren buiten doorbrachten. Vooral componisten zoals Beethoven, Mahler, Erik Satie en Tchaikovksy bleken hier inspiratie uit te halen.

Zo wandelde Eric Satie dagelijks 10 km en stopte hij geregeld langs zijn favoriete cafés. Tijdens zijn wandelingen liep hij langzaam, met kleine stappen en vol aandacht voor zijn omgeving. Elk ingeving noteerde hij in het licht van de straatlataarns. John Cage zei daarover in een interview dat je Satie’s wandelingen voelt in zijn muzikale ritme, subtiele variaties en een soort deugddoende verveling.

Ook meer recente muzikanten zijn vol lof over de baten van wandelen. Van Bent Van Looy is gekend dat bijna al zijn muziek al wandelend ontsproten is. En Luc De Vos zei ooit in een interview dat wandelen voor hem verticaal luieren is. Hij vond het dan ook één van zijn favoriete bezigheden die hem hielpen bij het schrijven van songs, columns en boeken.

Een voltijdse of deeltijdse baan hoeft geen obstakel te zijn

Franz Kafka werkte bij een verzekeringsmaatschappij, William Faulkner in een energiebedrijf en TS Elliott bij een bank. Ideaal is het niet, maar een in de ogen van anderen echte baan hoeft geen rem te zijn op artistieke ontplooiing. Volledig gaan voor wat je wil, klinkt mooi in de oren, maar het is niet zo makkelijk om met iets artistiek een goed inkomen te verdienen. Wat kunst waard is, is vaak niet uit te drukken in geld. Daarom is een baan die geld in het laadje brengt geen schande. Een citaat van Gustave Flaubert ondersteunt dit “Zorg voor een stabiel en geregeld leven, zodat je origineel en gewaagd kan doen in je artistieke creaties”.

Dutjes en goed slapen zijn OK

Koketteren met weinig slaap is iets voor managers die altijd druk-druk zijn, maar van wie niemand weet wat ze daadwerkelijk uitspoken. Veel creatieve geesten zorgen voor voldoende slaap, al staan ze vaak voor het ochtendgloren op. Ook dutjes zijn bijzonder populair. Juan Miro noemde dutjes zijn meditterane yoga, en ook Balzac, Toulouse-Lautrec, Franz Liszt, Frank Lloyd Wright … waren fans. Maar artiesten zouden geen creatieve geesten zijn als ze ook niet creatief met slaap aan de slag gaan. Zo had de Amerikaanse architect en uitvinder Buckminster Fuller op een bepaald moment besloten dat het gewone slaappatroon niet langer aangepast was aan het moderne leven. Daarom besloot hij niet meer te slapen, maar na elke zes uur werken gewoon een dutje van dertig minuten te doen. Zelf vond hij dit ideaal, maar zijn vrouw vond het net iets minder. Daarom heeft hij het niet heel lang volhouden. Maar hedendaagse kunstenaars zoals Jan Fabre of Hans Op de Beeck hanteren een gelijkaardig weinig slaap-enkel dutjes patroon.

Wie graag wil kijken bij welk type kunstenaar hij of zij best aansluit kan terecht op de blog van Mason Currey. Daar kan je zoeken op vroege vogels, artiesten met uitstelgedrag, liefhebbers van dutjes, enz.

LANG GELEDEN of was het gisteren
koesterde een man een droom
Eigenlijk was het de droom
die met hem aan de haal ging
Ze had hem doelgericht uitgekozen
en wou van geen wijken weten
Nog even wakkerde ze de illusie aan
dat hij de touwtjes in handen had
Maar dat bleek al snel ijdele hoop
Veel had hij niet in de pap te brokken
Zo dwong ze hem tot
een sprong in het onbekende
Hij kon er enkel zo mooi
mogelijk mee aan de slag

EEN DROOM voelde steeds meer
druk om zich te bewijzen
Stapje voor stapje
moest ze zich kunnen waarmaken
Echt meetellen deed ze pas
als ze eenmaal gefinaliseerd was
En steeds vaker was ze gewoon
een ‘to do’ op een aan te vinken lijstje
Maar zelf zag ze het liever anders
Ze wou liever onbereikbaar zijn,
een verlangen oproepen
waarbij je spontaan blij werd
als je zomaar aan haar dacht
Want was ze wel een echte droom
als ze zomaar voor het grijpen lag

W11

EEN MAN sloeg een arm om zichzelf
en trakteerde hem op nog een rondje
Hij was altijd zijn beste vriend geweest
al kon het ook wel eens botsen
Gaandeweg had hij zijn dromen afgepakt
en ze samen met hem vergooid
Als hij al eens een stap voorwaarts zette
stuurde hij hem met rasse schreden terug
De illusie van een hoopvolle toekomst
ontkleedde hij weer even snel
en ontnam het de magie
Toch was hij zijn beste vriend
Als enige was hij op hem aangewezen,
al wees niks daar eigenlijk op
En dus trakteerde hij hem op nog een rondje
Daar schrok hij niet voor terug
Nog eentje dan …

EEN MAN hield ervan om te falen
Hij was er ook best bedreven in
Sommigen aarzelden zich schoorvoetend vooruit
of durfden bepaalde drempels niet te overschrijden
Maar dat getwijfel kende hij niet
Elke keer weer ging hij er met volle moed tegenaan
Ieder faalmoment koesterde hij opnieuw
Het maakte hem sterker
en bracht hem nog dichter bij zijn doel
Mensen waardeerden het ook
en keken er met respect tegenaan
Maar toch ging het falen hem de laatste tijd moeizamer af
Hij durfde al eens te twijfelen
Want wat als het uiteindelijk toch niet lukte
en het gehoopte succes nooit kwam
Dat zou pas falen zijn
En het gevoel dat hem toen overviel,
daar hield hij niet van

Bij een vrouw let ik op de ogen, de handen, …
Kortom op de finesses
Voor een gitaar ligt dat enigszins anders
Bij haar zijn het de vormen die het hem doen
Niets kan voor mij tippen aan een akoestische gitaar
Voor buitenstaanders lijken die allemaal eender
Maar ze kunnen niet meer van elkaar verschillen
Een jumbo is wat pompeus, log in de omgang
En eigenlijk volstrekt over de top
Een dreadnought is het meest gangbaar
Met universele ideale maten
Maar zonder enig eigenzinnig trekje
Een small body springt minder in het oog
Maar is het meest geraffineerde model
Gegeerd door oude bluesmuzikanten
Iets kleiner en subtieler
Maar de vormen komen nog beter uit
Ze geurt ook lekker
En komt steeds goed voor de dag
Kortom, te mooi om niet te omarmen
Dat is waarschijnlijk net de reden
Waarom mannen zo van gitaren houden
Die muziek is maar een flauw excuus
Of hoogstens een aardige bijkomstigheid

W02

Een boom stond er onbewogen bij
Jaren had ze bijeen gespaard
en als ringen om zichzelf geweven
Altijd al was ze erg op zichzelf geweest
Ze was er voor hen
en hoopte er nog lang na hen te blijven
Steeds had ze voor stabiliteit gezorgd
en met haar kleurenspel
dacht ze iedereen te verblijden
Hun rommel had ze zonder aarzelen
keer op keer weer opgeruimd
Maar officieel stond ze hun groei in de weg
Op een dag wilden ze meer licht
en dwongen ze haar baan te ruimen
Nog even probeerde ze zich kranig te houden
maar al snel moest ze zich gewonnen geven
Haar wortels grepen wild om zich heen
in de loopgraven die ze zelf gecreëerd had
Nog een laatste keer stootte ze zuurstof uit
om die daarna samen met het leven
om haar heen mee te nemen
En nu, nu hadden ze meer licht
Maar in hun zucht naar verlichting
zagen ze enkel de barsten
die ze niet meer konden ontdoen
In hun zucht naar verlichting
deed meer licht er niet meer toe

IEMAND die schrijft
kan vaak niet zo goed
met woorden overweg
Hij raakt er soms moeilijk uit
en struikelt er geregeld over
Het duurt meestal een tijdje
vooraleer woorden
samen iets zinnigs vormen
Iemand die schrijft
probeert het ongrijpbare
op papier te krijgen
En net daarom
loopt die vaak
tegen grenzen op
De kunst is
om het schijnbaar
moeiteloos te laten lijken
Al leidt dat
voor een schrijver dan
vooral tot woorden
met zichzelf

W07NAÏEF
Het gaat wel over
Zei de één
Hij leert het nog wel
Wierp een ander op
Nog één perste de lippen
En schudde gewoon zijn nee
Een heel klein beetje anders
Een ietsje, niet teveel
Wellicht net daardoor
Mijn lievelingswoord

Van veel praktische intelligentie is hij gespaard gebleven.
Een smartphone zou zich spontaan moeten handleiden,
maar daar blijkt die bij hem maar matig bedreven in.
Een auto zou een gevoel van vrijheid moeten opwekken,
maar een teveel aan indrukken omklemt hem al snel
en brengt hem van de kaart.
Ergens moet hij het hebben van een combinatie
tussen creatieve en analytische intelligentie.
Maar dan nog is geen van die twee echt super uitgebouwd.
Hij speelt graag met muziek en taal,
maar echt vernieuwend en creatief, voelt hij zich zelden.
Dit schijnt ook niet zo abnormaal te zijn.
Als mensen iets origineel noemen, schijnen ze meestal
gewoon niet te weten wat de achterliggende inspiratie ervan is.
Maar toch wringt het een beetje, dat zijn liedjes
altijd voort golven op wat anderen reeds hebben voorgedaan.
Tot zijn grote spijt gaan ook jammen, soleren, improviseren, …
hem niet zo goed af.
Wellicht horen die allemaal thuis bij praktische intelligentie.
Alsof dat nog niet genoeg is hij ook nog een moeilijke leerling.
Slaafse schoolse systemen liggen hem niet.
De muziekschool heeft hem bijvoorbeeld meer muzikale passie ontnomen dan dat ze hem geïnspireerd heeft door haar focus op intervaltraining, teveel noten onder en boven de balkjes, …
Het best leert hij nog door zich spontaan in te lezen.
Elk nieuw boek leidt wel tot een flard nieuwe tekst,
en elke song van iemand anders die hij beetje bij beetje
onder de knie krijgt, vormt vaak de basis voor een nieuwe song.
Op deze manier stuntelt hij tot iets van zichzelf
en voelt hij zich toch een beetje handig.

EEN MAN hield niet
van de stiltes
na een ruzie
Waar het gekletter
bijna altijd zorgde
voor een vreemd soort
energie en enthousiasme,
kwam de echte klap pas
met de geruisloze
spanning erna
Deze voelde steeds
zwaar en leek
bijna onoverbrugbaar
Toch was het iedere keer
gelukt er samen
uit te komen,
meer naar elkaar
toe te groeien,
zelfs beter en hechter
dan voorheen
Misschien is dit ook
een essentieel deel
van liefde
Maar dan toch het deel
dat liever niet
gedeeld wordt

W03

EEN MAN trok een waas
Van woede om zich heen
En besloot niet meer
Van het leven te houden
Hij schreeuwde ernaar
Spuwde erop
Schopte ertegen
Trok het aan de haren
Worstelde ermee
En liet het uiteindelijk
Wezenloos achter

Maar na een tijdje miste hij het
Ging radeloos op zoek
Toch vond het terug
Het wou hem nog, al een geluk
Hij omarmde het, kuste het
Veel te vaak, en vaak te intens
Hield ervan
Koesterde het voor even
Om het dan terug
Veel te vlug
Weer uit handen te geven

DE WERELD wou weer
wat tijd voor haarzelf
Ze wist het even niet meer
Altijd maar cijferde ze zich weg
Draaide dag na dag door
en liep de hele tijd
voor zich uit of achter zich aan
De dagen leken scheefgetrokken
en ook de nachten schenen van streek
Ze had nooit de moed gevonden
Maar nu de aantrekkingskracht
samen met haar was verdwenen
moest ze de stap wel zetten
Ze wou een moment om te bezinnen
om te koesteren en zich aan op te trekken
Kortom iets onwerelds
waar ze haar dromen kon herontdekken
Maar eenmaal daar gekomen
vond ze al snel die leegte terug
die ze net omzeilen en vermijden wou
Ze begon hen ook te missen
en was nieuwsgierig of zij
ook nog steeds naar haar verlangden
Voor ze het wist begonnen
hun gezichten te vervagen
Ze moest wel weerkeren
en de bladzijde durven omslaan
Gelukkig wilden ze haar nog terug
omwille van haar schoonheid
maar vooral omdat ze niet zonder haar konden
Ze schuurden zich tegen haar aan
en beloofden voortaan zorg voor haar te dragen
Maar het duurde maar even
tot dat voornemen beetje bij beetje
weer begon te vervagen

EEN MAN vond dat hij het aardig voor elkaar had
Tot hij er even bij stil stond en het twijfelen begon te dagen
Zijn volgende stap baarde hem kopzorgen
Meer van hetzelfde zou sommigen tegen de borst stoten
Het over een andere boeg gooien was evenzeer een gevaar
Daarom wachtte hij tot hij niet anders meer kon
dan de stap te zetten die voor hem de juiste leek
Toen nadien bleek dat niemand het opgemerkt had
daalde de rust terug in zijn hoofd

tot een volgende stap hem tegemoet kwam
en de kalmte weer werd verstoord

Ik zie je graag
Schreef hij geruisloos neer

Ik heb je lief
Pende hij nog net iets zachter

Ik hou van je
Streelden als laatste woorden het papier

Boven gekomen
Vleide hij zich dicht

Kuste haar net niet
Mooier kon niemand slapen

En net dan
Bijna onhoorbaar van onder het dons

Fluisterde ze

Ik ook van jou

Een multitasker ben ik niet
Dat hoort zo bij een man
Dus doe ik maar zo weinig mogelijk
Dat kan ik nog redelijk combineren
Daarom ga ik ook graag op reis in mijn hoofd
Het is er steeds fijn vertoeven
en het gezelschap bevalt me zeer
We koesteren dezelfde dromen
Al raken we elkaar ook al eens kwijt
Mijn hoofd heeft het meestal perfect voor elkaar
terwijl ik het net niet zo goed weet
Zij bepaalt graag zelf de richting
terwijl ik maar mee glijd met wat komt
Als zij ‘s avonds iets voorneemt
doe ik de dag erop vaak het omgekeerde
van wat zij voor ogen had
Maar altijd is het fijn elkaar weer eens te kruisen
Om nog eens van gedachten te wisselen
en onze toekomst samen uit te stippelen
Ik denk dat ik haar nog maar eens ga opzoeken
En hopelijk is ze ook op weg naar mij

STEEDS legde ze een hinderlaag voor zichzelf
in de liefde, in haar werk, in de vriendschap …
En telkens slaagde ze erin, deze net niet te ontwijken
Elke keer weer trapte ze er met open ogen in
en ging er net niet aan onder door
Tot het moment dat ze weer voldoende moed
bijeen gespaard had
om terug een nieuwe hinderlaag op te zetten
Dan ging ze er weer volledig voor

W06

EEN MAN stond gekend als een echte twijfelaar
maar kiezen lag hem gewoonweg niet
Hij hield graag alle opties open
Als iemand dat al eens durfde aan te kaarten
lachte hij het eerder luchtig weg
‘Elke keuze is een goede keuze’
daar was hij het grondig niet mee eens
Dat leek vooral een flauwe uitleg
om gemaakte keuzes te verantwoorden
Hij vond het fijn om alle mogelijkheden te behouden
Dat was dan toch één keuze die hij duidelijk maakte

W01

Ik kan mezelf goed wegcijferen
Het is één van mijn grootste talenten
Alleen jammer dat het niet iets is
waar je ver mee komt
Wanneer anderen het hoge woord voeren
en vaak nodeloos doorgaan
verzink ik al snel in mijmeringen
Ik ben ook niet gemaakt om ruzie te maken
Conflicten probeer ik het liefst
een beetje lafhartig te omzeilen
Maar soms kan je er niet onderuit
Anderen zien het als een spel op zich
om zich te laten horen en een indruk na te laten
Blaffende honden bijten zogezegd niet
maar meestal voel ik mij wel gebeten
Wanneer een conflict mijn richting uitwaait
geef ik de ruziemaker bij voorkeur gelijk
Ik hoop dat hij het daarbij laat
maar dat gebeurt doorgaans niet
Hij wil nu eenmaal een punt maken
en dan breng ik hem van de kaart
Dat hij vervolgens door raast
stoort me op zich nog niet
Het ergste is dat de ruziemaker
met een fris gemoed verder gaat
Het lijkt alsof niets is blijven plakken
terwijl ik het niet van me af kan zetten
Ik wou dat ik er ook zo goed mee om kon
En dat ik het opnieuw afspelen in mijn hoofd
even vlot kon wegcijferen als mezelf

EEN MAN kan het zich allemaal
niet meer zo goed herinneren
Terwijl anderen rondom hem
altijd alles perfect voor de geest kunnen halen
Dan doen ze het hem naadloos uit de doeken
Maar zelfs op dat moment begint het
bij hem meestal nog niet te dagen
Dan moet hij zich bemoedigend sussen
‘Wanneer je echt ergens geweest bent,
vol overgave en passie,
dan vergeet je normaalgezien tijd en ruimte’
Aan die gedachte kan hij zich altijd optrekken
Meer doet er voor hem eigenlijk niet toe
En ondertussen luistert hij naar anderen
Naar hun fantastische ervaringen
en al het moois wat ze meemaken
Al vraagt hij zich af en toe af
wie van hen nu het meest geleefd heeft

EEN DROOM wilde liever niet vervuld worden
Want dan moest ze baan ruimen
en dat wegcijferen lag haar niet
Zij wilde liever gekoesterd worden
Zelfs al leidde ze uiteindelijk tot niets
Liever zo, dan na realisatie
botweg aan de kant geschoven te worden
Of te leiden tot een nieuwe ontgoocheling
Dat ze uiteindelijk toch maar weer
net dat niet was waar men zo naar verlangde
Die illusie wou ze zichzelf besparen

W10

EEN MAN wachtte het leven op
en lachte het tegemoet
Maar op een zekere dag
verliet zijn auto hem
na een slaande ruzie
met een andere wagen
De wandelingen aan zee
gingen er geruisloos vandoor
Herinneringen begonnen steeds meer
op een puzzel te lijken
waarvan af en toe
een stukje verdween
Een valpartij dwong hem
te buigen en te knielen
voor wat hij nooit
voor mogelijk hield
Lezen werd steeds moeilijker
en letters veegden zich langzaam uit
De extra rust
maakte hem rusteloos
en bezorgde hem
slapeloze nachten
Een man wachtte het leven op
en lachte het tegemoet
Maar hij vergat dat hij het lang geleden
al kruisend had ontmoet

EEN MAN verloor
plots doelbewust
maar zonder reden
zijn obsessie

Hij dacht constant
niet meer
aan haar
aan wie hij nooit meer gedacht had

Hij hield voortdurend
niet meer
van haar
van wie hij nooit meer gehouden had

Hij was er
bijna
o zo dichtbij
morgen, ja morgen, hoopte hij

EEN VROUW heeft vaak het gevoel
dat haar ideeën de beste zijn
Hij vindt meestal van niet
en denkt graag een andere richting uit
Op dat moment is ze even uit het lood geslagen
en maalt het een tijdje na in haar hoofd
Ze hoopt dat ze hem even
door haar ogen kan laten kijken
Na verloop van tijd blijkt hij
toch op haar ideeën uit te komen
Dan geeft hij zichzelf
een bemoedigend schouderklopje
En oordeelt hij
dat hij dat weer mooi
voor elkaar gekregen heeft
Hoe ze hiermee om moet gaan,
daar heeft ze na al die jaren
nog steeds geen idee van